1- BC’lerin KAYIT ALTINA ALINABİLME ŞARTLARI
1.1- Ülke içi eşleşmelerden, aynı batın yavruların kayıt altına alınması;
a-Anne ve babanın sahiplerinin her şeyden önce dernek üyesi olması veya başvurmuş olması gerekmektedir. Babanın sahibi Eşleştirme Başvuru Kartını derneğe teslim ettiğinde, annenin sahibi ise, yavruların kayıt altına alınmasında, muhakkak üye olmuş olmaları gerekir.
b-Yavruların ebeveynleri, yani anne ve babası, derneğin A-B veya C Tipi Damızlık Defterine kayıtlı olmaları gerekmektedir. Bu BC’lerin sahipleri kayıt esnasında orijinal kayıt belgesiyle orijinal şecereleri derneğe bırakmalıdırlar. Babanın dokümanları, Eşleştirme Başvuru Kartını, annenin dokümanları ise, Kayıt Formunu içermelidir. Tüm dokümanlar sahiplerine geri yollanacaktır.
c-Ebeveynler belirlenmiş göz testlerini geçmiş olmalıdırlar- Detaylarda açıklanmıştır.
d-Yavrular 2 yaşına ulaşmadan kayıt işlemleri tamamlanmış olmalıdır. Bunu yaparken Eşleştirme Başvuru Belgesi ilk önce gerekli süreler içerisinde sunulmalı ücreti de ödenmiş olmalıdır (Bkz: Ücret Tablosu). Sonrasında yavru detayları Kayıt Formunda belirtilmiş olarak derneğe sunulmuş ücretlerinin de ödenmiş olması gerekmektedir.(Bkz: Ücret Tablosu)
e-Eşleştirme Başvuru Belgesi, Yavrular için Kayıt Formu ve Transfer Formları istek üzerine ilgili sahiplere yollanacaktır. Kayıt olan BC’ler Kayıt Sertifikalarını alırlar ve gerekli göz testi şartları yerine gelmiş ise, tiplerine göre (A-B-C) Dernek Damızlık Defterine(DDD) kayıtları yapılır.
1.2- Ülke dışı eşleşmelerden olan yavruların kayıt altına alınması;
a-Kayıta konu olan bireyin, ülke dışından alınmış pasaportu (aşı karnesi), eksport sertifikası veya ebeveynlerinin kayıt sertifikalarıyla birlikte eşleşme belgesi kopyası, o ülkenin kayıt sertifikası gibi dokümanların mevcut olması halinde, A veya B gruplarından birine kayıtları yapılır. Kayıt Sertifikaları bahsinde hangi grup veya tip kayıt sertifikası elde edilebileceği açıklanmıştır.
b- Yukarıda bahsi geçen belge veya dokümanların olmaması durumunda kayda konu olan yavrular ancak C grubuna kayıtlarını yapabilir ve C-Tipi Kayıt Sertifikası alabilirler.
c- A veya B gruplarına kayıt edilen bireyler eğer ebeveynlerinden gelen DNA testleri var ise hemen DDD’nin ilgili damızlık listesine alınırlar. Ebeveynlerden gelen DNA testleri yok ise, DDD listesine girebilmeleri için en kısa zamanda CEA/CH ve CL için DNA testleri yapılmalıdır. Bunun için Göz Testleri prosedürünü takip etmekte yarar vardır.
d- C grubuna kayıt edilen bireylerin DDD listelerine girebilmeleri için vakit geçirmeden en azından CEA/CH için DNA testleri yapılmalıdır. Bunun için Göz Testleri prosedürünü takip etmekte yarar vardır.
2- GÖZ TESTİ ve KAYIT İŞLEMLERİNE ETKİSİ
Border Collie’ler, diğer ırklarda olduğu gibi, göz-anormallikleri gibi kalıtsal bozukluklardan etkilenebilirler. Derneğimiz, BC sahiplerinden, BC’lerinin, sertifikalı bir veteriner hekimden göz testlerini yaptırmalarını, ısrar etmektedir. CEA(Collie Eye Anomaly) testi en sağlıklı 5 ile 12ci hafta arasında yapılabilir. Bu aralıkta yapılmamış testler, bireylerin daha ileri yaşlarında da yapılabilir. PRA(Progressive Retinal Atrophy) testi ise ancak bireylerin 2ci yaşından sonra yapılmalıdır.
Yukarıda dikkat çekmek istediğimiz noktalar, kayıtları yapılacak yavruların ebeveynlerinin oftalmolojik göz testlerinin yaptırma kararlarının alınmasında yardımcı olacaktır.
Artık bugün, teknolojinin eriştiği bu noktada, CEA/CH (Collie Eye Anomaly / Choroidal Hypoplasia, CEA’nın spesifik bir tipi)’nın genetik testleri yapılabiliyor.
Genetik testlerin gelişmesiyle köpek üretiminde, yavruların sağlıklı bir gelişiminin ebeveynlerin kesin genetik-DNA testlerinin yapılmasından geçmesi ve doğan yavrularda CEA rahatsızlığının bulunup bulunmayacağı kesin olarak tespit edilebilmesi büyük bir güven sağlamaktadır. Buna karşılık bu testlerin sadece ABD’de Optigen Corporation (www.optigen.com) laboratuarlarında gerçekleştiriliyor olması elbette üzücü bir durumdur. Kan örneklerinin toplanıp güvenli bir şekilde ABD’ye ulaştırılması oldukça meşakkatli ve aynı zamanda yüksek dikkat isteyen bir iş olmasına rağmen, derneğimiz gerekli girişimleri yapmaktadır. Umuyoruz çok kısa bir zamanda girişimlerimiz müspet sonuçlarına ulaşacaktır. Ulaşır ulaşmaz sizlere hemen örnek toplama ve yollama prosedürleri açıklanacaktır.
OFTALMOLOJİK İNCELEME
2.1-Türkiye’de şimdilik sadece Ankara Üniversitesi, Veteriner Fakültesi Cerrahi Anabilim Dalı, Göz Ünitesi’nde, CEA ve PRA testleri oftalmolojik olarak yapılmakta ve tanıları konmaktadır. İstanbul ve Bursa Veteriner Fakülteleri başta olmak üzere diğer illerimizdeki fakültelerde de CEA ve PRA tanılarının konabilmesi için gerekli çalışmalar başlatılmış ve başvurular yapılmıştır. BC’lerimiz için bu testleri bir an önce yaptırtıp Dernek kayıtlarımıza geçirmek üzere merkezimize yollamanızı önemle tavsiye ediyoruz.
2.2-Yeni doğan yavrular derneğimize kayıt ettirilecekse, ki önemle tavsiye ediyoruz, bu kayıtlar hemen yapılacaktır. Fakat aynı yavruların Damızlık listesine kayıt edilebilmeleri, ya bu yavruların ebeveynlerinin DNA testlerinden “temiz” olarak geçmiş olmalarından veya yavrularının kendilerinin oftalmolojik testlere başlamalarından geçmektedir.
a-Eğer ebeveynlerin her ikisi de 2 yaşlarının üzerinde iseler ve beraberinde CEA ve PRA testlerinden “temiz” sonucunu elde ettiler ise ve bu sonuçlar Dernek merkezine iletilmiş ise, bu yeni doğan bireylere kayıt gruplarının normal Kayıt Belgeleri verilecektir. Bu bireylerin kalıtımsal PRA’larından emin olunduğu için, eğer ebeveynlerinden gelen temiz-temiz veya temiz-taşıyıcı DNA test sonuçları yok ise, Oftalmik-CEA test sonuçları sağlıklı veya DNA-CEA/CH testlerinin temiz veya taşıyıcı çıkması durumunda, Damızlık listesine kayıtları mümkün olabilecektir.
b-Ebeveynlerden biri veya her ikisi de 2 yaşın altındalarsa ve beraberinde CEA testleri “temiz” çıkmış ise ve bu sonuçlar Dernek merkezimize iletilmiş ise, bu yeni doğan bireylere bu sefer kayıt gruplarının yanında “<2” uzantılı kayıt belgesi verilecektir.
c-“<2” uzantılı sertifikaya sahip yeni doğan bireylerin ebeveynleri, 2 yaşını doldurup PRA testlerinden “temiz” sonucu alırlarsa, yeni doğanların sertifikalarından, herhangi bir ücret talep edilmeksizin, kendi kayıt gruplarının normal Kayıt Belgelerine kavuşabileceklerdir. Bu bireylerin artık kalıtımsal PRA’larından emin olunduğu için, eğer ebeveynlerinden gelen temiz-temiz veya temiz-taşıyıcı DNA test sonuçları yok ise, Oftalmik-CEA test sonuçları sağlıklı veya DNA-CEA/CH testlerinin temiz veya taşıyıcı çıkması durumunda, Damızlık listesine kayıtları mümkün olabilecektir.
DNA CEA TESTİ
Üretim kararlarında, oftalmolojik inceleme yani optik muayene, hastalıklı bireylerin üretiminin YAPILMAMASI yönünde bize kesin bir sonuç verir. Hastalıklı birey üretim programına sokulmayacaktır. Oftalmolojik inceleme sonucunda muayene edilen bireyler hastalıklı bulunmazlarsa, bu durum üretimin sağlıklı olacağı yönünde yeterli bilgi veremez. Çünkü oftalmolojik inceleme sadece bireyin hastalıklı olmadığı sonucunu vermiştir. Fakat üretim programı için bu durum yeterli değildir. Gen seviyesindeki CEA tespitinde bireyin üç durumu söz konusudur. (Bkz. Resesif Gen Aktarımı). Birey, oftalmolojik inceleme sonucundaki hastalıklı veya temiz şeklindeki iki verinin yerine, genetik test sonucunda “bulaşmış” veya “temiz” durumunun dışında bir üçüncü durum olan “taşıyıcı” durumuyla da nitelenmektedir. Üretim programı için çok önemli olan bu veri oftalmolojik incelemede elde edilememektedir. İşte bu aşamada, üretime karar verebilmek aşamasında, artık genetik yani DNA-CEA test kuralları devreye girer ve yavru üretiminde bu kurallar geçerli olur. Demek ki üretim programına alınacak bireyler her halükarda oftalmolojik incelemeden geçmiş durumda olmalıdırlar.
2.3- Madde-2.8'deki şartlar dışında, “bulaşmış” genlere sahip olan bireylere Damızlık Defteri Listesine girme imkanı ve Üretim İzni verilmemektedir. Zira “bulaşmış” durumda bulunan bireyler, ki onlar artık hastalıklıdırlar, gerekli becerilerini değişik yarışma programlarında gösteremeyecekleri için, bu becerilerini gelecek nesillere aktarma imkanları bulunmayacaktır. Hal böyle olunca, bu bireylerden gelecek nesillere üretimle aktarılacak beceri bulunmayacağından, üretim programına alınması, bazı şartlar haricinde, gerekli görülmemektedir. Bu durumda üretim programı için geriye sadece iki kombinasyon kalmaktadır. O da, ebeveynlerden birisi DNA-CEA Normal iken diğer ebeveyn ya DNA-CEA Normal olacak veya DNA-CEA Taşıyıcı olabilecektir. Kati surette iki Taşıyıcı olan ebeveyn eşleştirilmemelidir. Eşleştirilirse yavrulardan ¼’ünün bulaşmış olma garantisi bulunmaktadır. Dolayısıyla bu Bulaşmış bireyin eliminasyonu da mümkün olamayacağından, temiz bir gen havuzu amacından uzaklaşılmış olacaktır..
2.4-Ebeveynlerden birinin DNA-CEA’sı Normal ise, diğer ebeveynin DNA-CEA testi olmasa bile, oftalmolojik incelemeden sağlıklı sonuç almış ise, bu eşleşmeye izin verilecektir.
2.5-DNA-CEA’sı Taşıyıcı ve DNA-CEA’sı test edilmemiş ebeveynlerden üretim tamamen yasaklanmıştır.
2.6-DNA-CEA’sı Bulaşmış bireylerden üretim, 2.8ci maddedeki durum dışında, yasaktır.
2.7-Kayıt altına alınmış yavruların sertifikalarında “DNA-CEA Status” diye bir madde bulunmaktadır. Bu bölüm yavrunun ebeveynleri DNA-CEA testlerini yapmışlarsa, onlardan gelen genlerin yavruda ne durumda olduğunu gösterir önemli bir veridir. Bu yavru ileride üretilecek yaşa geldiğinde ve DNA-CEA Status satırı Normal ise, DNA-CEA testi sonucu Normal olarak alınacak ve DNA-CEA kurallarına göre üretime sokulabilecektir.
2.8-Eğer bir BC, DNA-CEA testi sonucu Bulaşmış ise ve fakat çok daha değişik özelliklere sahip bir BC ise (örneğin, genetik üstünlükler), bu durumda Derneğin Damızlık Defteri Komitesi’ne yazılı başvuruda bulunularak, sadece ve sadece DNA-CEA’sı Normal olan bir BC ile eşleşmesine izin verilmesi talep edilebilir.
2.9-Kayıt edilmek istenen yavrular, Kayıt Formlarında mikroçip ile tanınabilir durumda bulunmalıdırlar.
CEA veya PRA OFTALMOLOJİK TEST SONUÇLARI “BULAŞMIŞ” OLANLAR
2.10-Eğer oftalmolojik bir inceleme sonucunda bireyin CEA sonucu “Bulaşmış” çıkmış da, ebeveynlerinin de sadece elde oftalmolojik sonuçları bulunuyorsa, bu ebeveynlerin damızlık kayıtları, DNA-CEA testi yaptırana kadar, hemen iptal edilir. Aynı şekilde “Bulaşmış” birey de üretim programından, 2.8. maddedeki izin başvurusuna kadar, kaldırılır. Bundan sonraki üretim programları için DNA-CEA kuralları dikkate alınır. Bu nedenle bireyin hayatı boyunca yapılacak olan testleri DDD Komitesine en kısa zamanda ulaştırılmalı, derneğin misyonuna devam etmesine yardımcı olunmalıdır.
2.11-Eğer bir bireyde oftalmolojik inceleme sonucu PRA rahatsızlığı bulunursa, o bireyin soyunun devamına müsaade edilmeyebilir. Bu sonuç bu bireyin ebeveynlerini etkilemez.
3-EŞLEŞTİRME İZNİ ve BİLGİLENDİRME
Derneğimizde kayıt altına alınan BC’ler gruplandırılmış durumdadır. Bu gruplar A,B ve C Tipleri olmak üzere üçe ayrılmıştır. Border Collie Derneği olarak gruplar arasında çapraz eşleşme yapmayı yasaklıyoruz. Diğer taraftan hiçbir uluslar arası bilinen kayıt sertifikasına sahip değilken derneğimizden C tipi sertifika almış olan BC’lerin üretimlerini gerçekleştirmemeyi öncelikle denemeyi tercih etsek de eğer üretilecek ise C-Tipi grubu içerisindeki bireyleri üretmekte fayda olduğunu düşünüyoruz.
Bir diğer husus ise grup içerisindeki üretimler esnasında genetik rahatsızlıkların gelecek kuşaklara aktarılmasını önlemek amacıyla CEA ve PRA testleri yapılmış olan ve sonuçları temiz olan bireylerin eşleşmelerine izin vermek, B veya C gruplarında olsa bile gen havuzunun temizlenmesine yol açacağından ve böylelikle bireyleri bir üst tipin grubuna geçirebilme şansı doğacağından öncelikle dikkate alınması gerekmektedir.
PRA testi ancak bireylerin 2ci yaşlarından itibaren yapılması gerektiğinden, mümkün olduğunca üretim programına alınacak bireylerin 2ci yaşlarını doldurmuş olmaları tavsiye edilmektedir.
Prensibimizi yerine getirebilmek açısından, üretimlerin tümünü kontrol etmek gerekmektedir. Bu da sadece üretim öncesinde üretim programını kontrol etmek ve gerekli önlemleri almaktan geçmektedir.
3.1-Damızlık erkek köpeğin sahibi eşleştirme başvurusu yapmak üzere dernek merkezinden Eşleştirme Başvuru Formunu talep etmelidir. Eşleştirme Başvuru Formu doldurulup dernek merkezine yollanır. Anne ve babanın göz testlerinin yapılmış olması şarttır. Komisyon talep formunu incelemeye alır ve pozitif bir cevap verildiğinde damızlık erkek köpeğin sahibi dernekten tedarik edeceği Eşleştirme Kartıyla eşleştirme eylemini başlatır.
3.2-Eşleşmenin vukuu bulduğu Eşleşme Kartının 21 gün içerisinde derneğe teslim edilmesi ve eşleşme ücretinin ödenmesiyle (Bkz. Ücret Tablosu) birlikte bildirilmiş olur.
3.3-Eşleştirme Kartlarının 21 günden geç dernek merkezine yollanması artı bir ödentinin oluşmasına sebebiyet verecektir (Bkz. Ücret Tablosu).
3.4-Eşleştirme Kartının eşleşmenin vukuu bulmasını takiben en kısa sürede dernek merkezimize ulaştırılması oldukça önemlidir. Kartın dernek merkezine ulaştırma sorumluluğu damızlık erkek köpek sahibine aittir. Geç ulaştırma durumlarında babanın sahibi, annenin sahibinin uğrayacağı finansal zararlardan kendini sorumlu addeder.
3.5-Derneğe kayıtlı anne ve babanın sahipleri de, Eşleştirme Kartının teslim edilmesi anında, derneğin üyesi olmaları gerekmektedir.
3.6-Anne ve babanın göz testleri durumlarına göre dişinin (üretici) sahibi, yavrulara göz testi yaptırıp yaptırmaması gerekliliği hususunda uyarılır.
3.7-Dernek annenin sahibine bir Yavru Kayıt Form’u yollayacaktır. Doğumun öngörülmüş tarihi olarak, açıklanmış eşleşme gününden itibaren 63 gün sayılarak hesaplanmalıdır.
4-DAMIZLIK DEFTERLERİNE GİRİŞ ŞARTLARI
Dernek Damızlık Defteri (DDD) listesine girebilmek için, bireylerin, ya oftalmik-CEA testlerinin “sağlıklı” olması, ya DNA-CEA/CH testi sonucu, “Normal” veya “Taşıyıcı” olması, ya da bireyin “DNA-CEA Status” sonucunun geçerli olması gerekmektedir.
Yukarıdaki verilere sahip kısır olmayan veya kısırlaştırılmamış bireyler Damızlık Defteri Listesine dahil edilirler.
5-ARTİFİSYEL DÖLLEME
Eşleştirme Başvuru Formularını artifisyel olarak döllenecek dişi bireylerin bildirimlerinde kullanılmaması gerekmektedir. Artifisyel döllenmede dölün özelliklerinin bilinmesi durumunda, artifisyel döllenme sonucu elde edilecek yavruların kayıtları yapılabilir. Bunun için, Eşleştirme Başvuru Formu yerine Artifisyel Üretim İzin Belgesi talep edilmelidir.
6-YAVRULARIN KAYIT BAŞVURUSU
7-KAYIP VEYA GÜNCELLEŞTİRİLEN SERTİFİKALAR
Kayıt sertifikanız kaybolduysa veya yeni bilgiler üzerine eklenmesi gerekiyorsa ücretini ödeyerek ve de eskisini dernek merkezine yollayarak, yeni sertifikanızı edinebilirsiniz.
8-YENİ SAHİBE TRANSFER
Derneğimize kayıtlı her kişi BC’sini başka birine devredebilir. Bunu yapmak istediği zaman, doldurulmuş ve imzalanmış Transfer Formu ile Kayıt Sertifikasını dernek merkezine yollar ve ücretini öderse, dernek kendi kayıtlarını günceller, Kayıt Sertifikasının arkasını yeni sahibe onaylar (endorse eder) ve Kayıt Sertifikasını yeni sahibe gönderir.
9-ROM KAYIT İMKANI
10-ŞECERE KARTI
Otantik 5. jenerasyona kadar soy ağacı kartınızı dernek merkezinden talep edebilirsiniz. (Bir Şecere-Soy Ağacı örneği)
11-YAPILMASI TAVSİYE EDİLEN DİĞER TESTLER
11.1-CL (Neuronal Ceroid Lipofuscinosis) Testi
11.2-TNS (Trapped Neutrophil Syndrome) Testi
11.3-CHD (Canine Hip Dysplasia) Testi
11.4-CED (Canine Elbow Dysplasia) Testi
11.5-Epilepsy ve LD (Lafora Disease)Testi
