AGILITY
Agility Tarihçesi:
Agility, 1983 yılından itibaren Federation Cynologique Internationale (FCI) tarafından (Cynological Sports) köpekli sporlar branşlarından birisi olarak tanınmıştır. Sporun temeli, köpek sahibinin, köpeğini ses ve vücut dilini kullanmak suretiyle yönlendirerek, çeşitli engellerle şekillendirilmiş parkuru zamana karşı ve hatasız olarak tamamlaması esasına dayanmaktadır.
"Dog Show" yarışmalarında, hakemlerin obedience ve ırk standartları puanlamalarının değerlendirmelerini yaptığı boşluklarda, seyircilerin sıkılmaması ve eğlenceli bir zaman geçirebilmesi aynı zamanda da show'a olan konsantrasyonlarının dağılmaması amacıyla bazı köpek eğitim gösterileri yapılmaktaydı, ancak 1977 yılındaki yarışmada, Crufts Dog Show organizasyon komitesi üyesi John VARLEY daha heyecanlı ve dikkat çekici bir aktivitenin yapılması gerektiğini düşünmeye başladı. Köpeklerle beraber atlara ve atlı sporlara ilgisiyle de tanınan J.VARLEY bu amaçla, köpek eğitmeni olan Peter MEANWELL'den yardım istedi. Atların show-jumping gösterilerinde kullanılan engelli parkura benzer bir düzenlemenin köpeklerle adapte edilmesiyle ortaya çıkacak bir gösteri üzerine çalışmaya başladılar. Peter MEANWELL ilk gösteriyi 10 Şubat 1978 tarihinde Londra-Olympia'da yapılan ünlü "Crufts Dog Show" sırasında kendi kurduğu ve hazırlayıp çalıştırdığı iki takımla gerçekleştirdi. Agility, düşünce olarak atların show-jumping gösterileri temel alınarak ortaya çıkmıştır.
Takım formaları giydirilmiş, iki takım ve dört köpekten oluşan gösteri ekibinin, ortaya koydukları hoş görüntü yanında, sergiledikleri beceri, sürat ve aralarındaki rekabet seyircilerin büyük ilgisini ve beğenisini kazandı. Köpek sahipleri kendi köpeklerinin de benzer aktivitelere katılabileceğini, hatta yarışma boyutunun son derece heyecanlı ve zevkli olacağını düşünmeye başladılar. Böylece, bu gösteri ile agility sporunun bugün tadını çıkardığı küresel başarının, ilk temelleri atılmış oldu.
"The Kennel Club" 1980 yılında kurallarını ve standartlarını belirleyerek agility sporunu gösteri ve yarışma statüsünde tanıyan ilk organizasyon oldu. Yine bu dönemde polis köpeklerinin eğitiminde ve Schutzhund yarışmalarında kullanılan A-frame ve Dog-walk gibi engeller de agility parkurunda kullanılmaya başlandı.
1985 yılında Kenneth TATSCH, Texas'da United States Dog Agility Association (USDAA)'ı kurdu. İlk yarışmayı da sınırlı bir yarışmacı ve az miktarda seyirci kitlesiyle 1988 yılında düzenledi. 1989 yılında agility yarışmaları İngiltere'de büyük miktarda yarışmacı ve inanılmaz sayıda seyirci önünde stadyumlarda düzenlenir durumdayken, Amerika kıtasında neredeyse bu spordan kimsenin haberi yoktu. Ancak bu durum, 1989 yılındaki agility şampiyonasının televizyonlarda yayınlanması ve yarışmalarda AKC (American Kennel Club) tarafından title verilmeye başlanmasıyla değişti. Sporun ülke çapında popülaritesi o kadar artmaya başlamıştı ki, neredeyse her kasabada agility kulüpleri kurulmaya ve yerel yarışmalar düzenlenmeye başlamıştı. Birçok köpekli sporlara, dog showlara ve obedience yarışmalarına öncülük eden AKC (American Kennel Club) agility dünyasına girmekte biraz yavaş kalmıştı. 1987 yılında Charles KRAMER, National Club for Dog Agility (NCDA)'yı Manhattan Kansas'da kurdu ve aynı yıl AKC'nin Agility branşını köpekli sporlar aktivitesinin bir dalı olarak tanımasını sağladı. Bugün A.B.D.'nde hemen hemen her kasabada birkaç agility kulübü ve onlar için yarışmalar düzenleyen AKC organizasyonları bulunmaktadır.
|
Aynı yıllarda Kanada ve Avustralya da agility kulüpleri kurmaya ve yarışmalar düzenlemeye başladılar. 1988 yılında, günümüzde Agility Association of Canada olarak bilinen ilk adıyla Agility Dog Association of Canada (AAC) organizasyonunun North Gower-Ontario'da kurulmasıyla, Kanada bu spordaki ilk oluşumlarını başlatmış oldu. Avustralya'da ise 1986 yılında Australian National Kennel Control (ANKC) belirgin bir şekilde Avustralya tarzı olan bir ANKC kurallar kitabını yayınlayarak, 1984 yılından beri ülkede North South Wales (NSW) bölgesinde yerel boyutta başlamış olan sporu resmileştirmiş oldu. |
Avustralya'da agility sporunun Amerika ve Kanada'dan daha önce popüler olması, Londra'dan ilk gösteriyi düzenleyenlerden birisi olan John VARLEY'in 80'li yılların başında Avustralya'ya göç ederek, burada birkaç gösteri ekibi kurarak sporu tanıtmaya başlamış olmasıdır. 1994 yılında kurulan diğer bir organizasyon da Agility Dog Association of Australia (ADAA) Avustralya'da sporun daha uluslararası bir niteliğe kavuşmasına ve diğer dünya ülkelerine entegre kurallarla yapılmasına katkıda bulunmuştur.
Günümüzde ve Ülkemizde Agility:
Agility, bugün özellikle Avrupa, A.B.D., Kanada, Avustralya ve Yeni Zelanda'da son derece yaygın ve popüler bir spordur. Sporu popüler yapan nedenlerden birisi, hemen hemen her ırk köpeğin rahatlıkla yapabileceği bir formata sahip olması, diğeri, köpeğin sahibi veya handler (eğitimcisi) ile beraberce sahaya çıkıp bir takım halinde mücadele etmesi, en önemli etken ise seyirciye yaşattığı rekabet ve yarışma heyecanının çok yüksek olması.
Avrupa ve diğer yaygın ülkelerde kısmen farklı kurallar ve uygulamalar olsa da spor, agility fikrinin ortaya çıktığı ilk günlerdeki felsefesini hala korumaktadır;
Mutlaka eğlenceli olacak,
Kesinlikle tehlikeli olmayacak,
ve seyircinin ilgisini çekecek.
Avrupa ülkelerinde yaklaşık 25 yıldır çok hızlı bir şekilde gelişen agility müsabakaları, kapalı spor salonlarından, hem seyirci hem de yarışmacı artışı nedeniyle stadyumlara taşmış durumdadır. Ortalama bir yarışmaya 150-200 köpeğin yarışmacı olarak katıldığı şampiyonalar, uluslararası boyutlarda düzenlendiğinde, katılımcı takımların sayısında kısıtlamalara gidilmesi zorunlu bir hale gelmiştir. Ülkeler ve takımlar arasındaki rekabet, sporun gün geçtikçe hızlanmasına ve buna dayalı olarak da yeni eğitim tekniklerinin bulunup, sisteme adapte edilerek uygulanmasını zorunlu hale getirmiştir.
|
Tüm bunların yanı sıra agility, ortaya çıkış felsefesiyle, köpeklerin, yüzyıllardır sürü gütme, koruma, kızak çekme, eşya taşıma, arama, kurtarma, sakatlara rehberlik gibi insanlığın faydası doğrultusunda üstlendiği misyonlara, sahiple hafta sonu spor aktivitesi şeklinde bir yenisini eklemiştir. |
Engeller ve Tanımları :
Table :
|
En az 0.90 cm X 0.90 cm en fazla 1.20 mt X 1.20 mt ölçülerinde olmalıdır. Masa sabit ve kaygan olmayan bir yüzeye sahip olmalıdır. Üzerine elektronik zaman cihazları kurulabilecek uygun bir şekilde tasarlanmalıdır. Masa, start/finish amaçlı kullanılabildiği gibi parkur içerisinde üzerinde belirli süre bekleyerek geçilen bir engel olarak da kullanılabilir. |
Hurdles : |
|
|
Long Jump : |
Tyre Jump : |
|
|
Wall : |
Weaving Poles : |
|
|
A-Frame : A şeklinde dikilmiş 2 rampadan oluşur. En üst noktada genişliği en az 90 cm ve aşağıya doğru 1.15mt ye kadar genişleyebilir. Yüksekliği L : 1.90 mt M ve S : 1.70 mt olmalı ve yere 90 derece açıyla durmalıdır. A-frame'in her iki tarafına da kaymayı önlemek amacıyla her 25 cm sine bir kayma önleyici çubuk konulabilir. Bu çubuklar 20 mm genişliğinde ve 5 mm ila 10 mm kalınlığında olmalı ve keskin köşeler bulundurmamalıdır. Engelin yerden 1.06 mt'lik bölümü köpeğin kontak alanı olduğundan farklı bir renkte olmalıdır |
|
|
Dog Walk : |
See Saw : |
|
|
Tube tunnel : |
Flat tunnel : |
|
Engelleri kurulmuş yarışmaya hazır bir parkurun görüntüsü:
FCI kuralları ve tanımları:
FCI, agility spor aktivitesini 1983 yılından itibaren köpekli sporlar branşlarından birisi olarak tanırken beraberinde kurallarını ve yarışma şartlarını da belirlemiştir. Zaman içerisinde değişikliklere uğrayan ve geliştirilen agility kuralları, FCI kuruluşunun son haliyle onayladığı kurallar ve tanımlar 1 Ocak 2002 tarihinden geçerli olan şekliyle özet halinde sunulmuştur. Her ne kadar yerel, bölgesel yarışmalarda FCI kuralları bir referans niteliği taşısa da agility yarışması düzenleyecek kuruluşların FCI kurallarını yakından takip ederek, bu çerçevede uygulamalara gitmeleri ileride düzenleyebilecekleri uluslar arası yarışmalarda büyük kolaylıklar sağlayacaktır. Aynı şekilde, katılımcıların da bu kural ve uygulamalara olan yatkınlığı katılabilecekleri resmi yarışmalarda ekiplerin zorlanmamasını sağlayacaktır.
1. Genel kurallar:
Yarışmalara katılacak ekipler, (köpek ve sahibi/eğitimcisi) bulunduğu ülkede bağlı olduğu bir köpek kulübünün (Kennel Club) belgesine sahip olacak ve köpekleri kulübün üye listesinde yer alacaklardır.
Yarışacak köpekler bulundukları ülkenin üst kuruluşlarınca verilmiş ve FCI tarafından onaylı bir şecere belgesine sahip olacaklardır. (resmi yarışmalar için)
FCI tarafından onaylı organizasyonlara (Ulusal, uluslararası, Avrupa ve Dünya şampiyonaları) katılacak tüm ırklara ait köpekler en az 18 aylık olacak, ve bağlı olduğu kulübün tedarik etmiş olduğu bir yarışma lisansı ve köpeğin yarışma derecelerinin kaydedildiği bir dosyaya sahip olacaklardır.
Resmi olmayan yarışmalar içinde yine köpeğin 18 aylık olma mecburiyeti vardır. Ancak köpekte şecere kaydı zorunluluğu aranmaz, sadece tatuage yapılmış olması ve sahiplerinin bir köpek kulübü bünyesinde kayıtlı olması zorunludur.
Kuduz ve benzeri vakaların bulunduğu bilinen bölgelerden gelen veya oralara giden köpeklerin mutlak surette aşılandığına dair bir sertifika bulundurmaları zorunludur.
Hamile köpekler, kızgınlıktaki köpekler ve hasta yada yaralı olduğu görülen köpekler yarışmaya katılamazlar. Ancak kızgınlıktaki köpekler organizasyon uygun gördüğü ve düzenleyebildiği taktirde diğer köpeklerden izole bir şekilde tutulmak ve en son yarışmak kaydıyla yarışmaya kabul edilebilirler.
Köpeğe sert davranış doğrudan elenme gerekçesidir. Bununla beraber köpek sahibi/handler için dosyasına şikayet kaydı yapılır. Köpek tarafından hakeme ve resmi görevliye gösterilen herhangi bir agresyon elenme gerekçesidir.
Yarışmalar köpek ve handler arasında kuvvetli bir iletişim gerektirdiğinden köpeğin temel eğitim ve itaat kurallarına alışkın olması gerekmektedir.
Yarışmaya katılacak köpeğin, bakımlı ve temiz, handler'n da düzgün bir kıyafetle bulunması arzu edilir.
Hakem kararları kesindir, hiçbir yarışmacı hakem kararlarına itiraz edemez ve kararı değiştirmesi doğrultusunda baskı yapamaz.
2.Genel tanımlar :
Yarışmalar 3 kategoride düzenlenir.
Small Breeds (Küçük Boy Irklar) : Yüksekliği 35 cm den az olan köpekler.
Medium Breeds (Orta Boy Irklar) :Yüksekliği 35 cm ile 43 cm arasında olan köpekler.
Large Breeds (Büyük Boy Köpekler) : Yüksekliği 43 cm ve üzeri olan köpekler.
Yarışmalar 2 sınıfta düzenlenir.
Agility : Tüm engellerin kullanıldığı yarışma formatıdır.
Jumping : Kontak engellerin kullanılmadığı yarışma formatıdır.
Kontak engeller : A-Frame, Dog walk, see-saw, table,(eğer parkur içinde bekleme engeli olarak kullanılıyorsa, aksi takdirde start/finish table olarak kontak engeli tanımına girmez). Bunlar geçilirken farklı renklerle belirlenmiş yerlerine mutlak surette köpeğin temas etmesi gerektiği engellerdir. Bu yüzden kontak engeller olarak tanımlanırlar.
FCI tarafından onaylanmış engel listesi :
Start/finish-Pause Table (masa), A-Frame (A-engeli), Dog-walk (yürüme bandı), See-Saw (tahtaravalli), Hurdles (atlama engeli), Viaduct yada Wall (viyadük yada duvar engeli), Long Jump (uzun atlama), Tyre Jump (lastik içinden atlama engeli) Weave Poles (slalom engeli), Tube Tunnel (Tüp tünel), Flat Tunnel (düz tünel).
Ring ve Parkur :
Parkur yukarıda belirtilmiş olan engeller kullanılarak düzenlenir. Parkurun düzenlenmesinde hakemler yetkilidir. Ancak düzenlemeler yapılırken köpekte otomasyona sebep olmayacak ve akıcı şekilde kullanılabilecek bir tasarım göz önünde bulundurulur. Engellerin diziliş şekli parkurun zorluk derecesini ve hızını belirler. Parkurun kurulacağı alan mutlak surette güvenli ve köpeğe zarar verebilecek maddelerden temizlenmiş olmalıdır.
Ring en az 30 mt X 40 mt genişliğinde olmalıdır. Bu alanın 20 mt x 40 mt'ik bölümüne parkur kurulur. Eğer iki parkur kurulacaksa aralarına paravan yaptırılması yada 10 mt’den daha fazla boşluk bırakılması gereklidir.
Parkurun toplam uzunluğu 100 mt ila 200 mt arasında olmalıdır, ve en az iki defa yön değiştirmelidir. Parkurun tasarımında en az 12 en fazla 20 engel kullanılmalıdır. Bunlardan en az 7 tanesi atlama (hurdles, wall, tyre, long jump) engeli olmalıdır. Standart yarışma setinde 10 atlama engeli olur. Uzun atlama engelinde genişlikler S: 30 cm, M: 40 cm, L: 55 cm dir. Kombine şekilde kurulan atlama engellerinde, (en fazla 3 hurdles engeli tek engel olarak kabul edilir) aralarındaki mesafe en az 4.5 mt en fazla 7 mt olur. Kombine atlama engeli sadece hurdles engelleri kullanılarak düzenlenebilir, ve parkurda bir kereden fazla geçilmez. Birbirini takip eden engeller arasındaki mesafe 5 mt ile 7 mt arasında olmalıdır.
3. Yarışma Düzeni:
Parkurun tasarlandığı şekilde kurulması ve tüm engellerin onaylanıp, güvenlik hususunda herhangi bir tereddüt kalmadığı takdirde, hakemler parkuru ölçerek toplam mesafeyi belirlerler. Bundan sonra yarışmanın standardı, parkurun zorluk derecesi ve köpeklerin koşacağı yüzeyin durumu göz önüne alınarak Standard Course Time (SCT) Standard Parkur Zamanı ve Maximum Course Time (MCT) Azami Parkur Zamanı belirlenir.
a. SCT'in belirlenmesi:
Parkurun toplam mesafesi ölçüldükten sonra, hakemlerin tespit edeceği averaj bir sürat (metre/saniye cinsinden) toplam mesafeye bölünerek Standard Parkur Zamanı ortaya çıkar. Yarışmacının zaman ceza hanesine SCT süresini aştığı her 1 saniye için 1 zaman cezası puanı eklenir.
Örnek olarak : Parkur mesafesi 150 metre ve belirlenen averaj sürat 2.50 metre/saniye ise SCT = 150 / 2.5 = 60 saniye olarak bulunur.
b. MCT'in belirlenmesi :
SCT belirlendikten sonra sıra MCT'in belirlenmesine gelir. MCT aşılması durumunda yarışması diskalifiye olur. Genel uygulama olarak hakemler, belirlenen SCT'in 2 katına kadar olan bir süreyi uygun görebilirler. MCT süresi hiçbir zaman SCT'in 1.5 katından az olamaz. Yukarıdaki örneğe göre eğer MCT, SCT'nin 2 katı olarak verilirse 120 saniye, 1.5 katı olarak kabul edilirse 90 saniye olur.
c. Değerlendirmeler :
Agilty sürate dayalı bir spor olmakla beraber aslen yetenekleri ve dikkati öne çıkarmaya önem verir. İki çeşit ceza puanı vardır Parkur Ceza Puanı ve Zaman Ceza Puanı . Bu çerçevede yarışmada puanlama öncelikleri şu şekildedir.
1. Toplam cezalar (parkur + zaman)
2. Toplam ceza puanlarının eşit olması durumunda en az parkur ceza puanı almış yarışmacı önde kabul edilir.
3. Eğer toplam ceza puanları ve parkur ceza puanları eşit olur ise, daha hızlı olan yarışmacı önde kabul edilir.
Örnek : Belirlenen SCT 60 saniyedir (ilk örneğe bağlı olarak)
S.No---Parkur C P.---P Süresi---Zaman C P.---ToplamC P.---Sıra
7-------5------------58.71 sn----0.00-----------5.00-----------3
12-------0------------65.00 sn----5.00-----------5.00-----------1
18-------5------------57.25 sn----0.00-----------5.00-----------2
4-------0------------68.32 sn----8.32-----------8.32-----------4
15-------10-----------59.17 sn----0.00----------10.00----------6
2-------5------------65.00 sn----5.00----------10.00----------5
d. Parkur cezaları :
Engel devirme cezası : Engel geçilirken köpeğin bir şekilde engele çarparak devirmesidir.(5 parkur ceza puanı PCP) Ancak köpek engele çarpmış ve devrilme gerçekleşmemiş bu arada köpek bir sonraki engeli tamamlamış durumda ise ve çarpmış olduğu önceki engel de bu aşamadan sonra devrilirse ceza puanı uygulanmaz.
Reddetme cezası : Köpeğin bir engel önünde veya parkur içinde durmasıdır. (5 parkur ceza puanı PCP). Reddetme 3 kez tekrarlanırsa ekip diskalifiye edilir. Diğer reddetme kabul edilen durumlar: Köpeğin tünelden içeri başını sokup geri çıkması, lastik engelinden atlarken lastikle çerçeve arasındaki bölümü kullanarak geçiş yapması ve long jump (uzun atlama) engelinde çubukların üzerinden yürüyerek ve dokunarak geçmesidir. Reddetme durumunda köpeğin engeli tekrar ve doğru olarak geçmesi istenir.
Temas cezası (kontak cezası) : A-frame, dog-walk ve see-saw engellerinde, farklı bir renkle belirlenmiş ve köpeğin mutlak sürette en az bir ayağıyla temas etmesi gereken bölgeye temas etmeden geçmesine verilen cezadır. (5 PCP).
Table (parkur içerisinde bekleme engeli olarak kullanılıyorsa) : Köpek, table üstünde 5 saniye bekletilir. 5 saniye dolmadan köpeğin yere inmesi reddetme olarak kabul edilir, 5 PCP uygulanır ve köpek tekrar engelin üzerine çıkartılarak bekleme süresi kaldığı yerden devam ettirilir.
Weaving poles : Köpek slalom engeline başlarken engelin ilk çubuğu köpeğin solunda, ikinci çubuk sağında kalacak şekilde başlamalıdır. Yanlış yönden başlamaya 5 PCP uygulanır. Daha sonraki hatalara sadece bir sefere mahsus 5 PCP uygulanır. Slalom engelinde hatalı veya eksik geçilen bir bölüm olursa köpeğe tekrarlatılır. Köpeğin 2 den fazla çubuğu ters yönde geriye doğru gitmesi halinde ekip diskalifye olur.
Handler hataları : Table üzerindeki elektronik zaman sayacını handler'ın kendisinin başlatıp durdurması (eğer elektronik timing sistemi kurulu ise). Handler'ın sadece köpeğin geçmesi gereken engellerden birini köpekle beraber veya bağımsız olarak kendisi geçmesi, handler'ın parkurda köpeğine dokunmak suretiyle kendisine bir avantaj sağlaması. Handler'ın herhangi bir engele dokunması her bir hata için 5 PCP uygulanır.
e. Diskalifiye :
Hakeme karşı yakışıksız davranışlar.
Köpeğe karşı sert davranışlar,
MCT (Maximum Course Time)'ın aşılması.
3 kez reddetme
Parkurdaki bir engeli geçmeyi unutma
Handler'in yarışma sırasında elinde bir şey tutuyor olması
Köpeğin tasmalı veya kayışlı olması
Köpeğin parkuru terk etmesi veya artık kontrol altında olmadığı durumlar.
Diskalifiye durumunu hakem düdük vb bir şekilde açıkça belirtir. Diskalifiye olan ekip mümkün olan en kısa zamanda parkuru terk etmelidir.
f. Force Majeure
Handler'ın kontrolü dışında meydana gelebilecek kendiliğinden devrilen engel, katlanan tünel bezi gibi olaylarda hakem ekibi ve zaman saatini durudurabilir. Hakemin kararıyla yarışmacı tekrar kaldığı yerden devam ettirilir. Yarışmacının o ana kadar almış olduğu ceza puanları silinmez.
Örnek Parkur Krokisi :
1. Hurdle Jump
2. Tube Tunnel
3. Hurdle Jump
4. A-Frame
5. Long-Jump
6. See-Saw
7. Table
8. Tyre-Jump
9. Dog-walk
10. Wall
11. Hurdle Jump
12. Flat Tunnel
not : Kroki fikir vermek amacıyla çizilmiştir. Bazı engeller kullanılmamış yada eksik kullanılmış olabilir.
Örnek parkur krokisinin 3 D görüntüsü:

